LPG (skroplony gaz węglowodorowy, propan-butan) i CNG (sprężony gaz ziemny) to media o wysokim potencjale zagrożenia pożarowego i wybuchowego. Wąż stosowany w takich instalacjach nie jest zwykłym przewodem gumowym – musi spełniać szereg wymagań materiałowych, konstrukcyjnych i normowych, które bezpośrednio przekładają się na bezpieczeństwo użytkowników i instalacji. Poniżej omawiamy budowę, klasyfikację, normy oraz praktyczne zasady doboru takich węży.

Czym różni się LPG od CNG i dlaczego dobór węża ma znaczenie?

LPG w instalacjach stacjonarnych i cysternowych pracuje zazwyczaj w fazie ciekłej lub gazowej przy ciśnieniu do 2,5 MPa (25 bar) i temperaturach od –30°C do +70°C. Propan-butan w butlach i grzejnikach turystycznych to z kolei środowisko o niższym ciśnieniu (do 2 MPa), ale specyficznych wymaganiach co do koloru i oznakowania węża.

CNG (gaz ziemny w fazie sprężonej) pracuje przy znacznie wyższych ciśnieniach – nawet powyżej 200 bar w instalacjach tankowania pojazdów – dlatego węże CNG mają zupełnie inną konstrukcję (wielowarstwowe oploty stalowe, złączki DN High-Pressure).

Artykuł skupia się przede wszystkim na wężach LPG w zakresie ciśnień i zastosowań objętych ofertą Fagumit, a więc instalacjach cysternowych, stacjonarnych stacjach gazu płynnego i sprzęcie grzewczym.

Budowa węża LPG/CNG – materiały i wzmocnienia

Każdy przemysłowy wąż gazowy składa się z trzech zasadniczych elementów:

Warstwa wewnętrzna (tuba) jest w bezpośrednim kontakcie z medium. W wężach do gazu płynnego stosuje się NBR (kauczuk nitrylowy) – materiał o doskonałej odporności na węglowodory alifatyczne, propan i butan, jednocześnie bardzo niskiej przepuszczalności gazów. NBR zapewnia też szczelność nawet po dłuższym kontakcie z LPG w fazie ciekłej.

Wzmocnienie decyduje o wytrzymałości ciśnieniowej i odporności na odkształcenia. W wężach do LPG o ciśnieniu roboczym 2,5 MPa (typ instalacyjny) stosuje się oplot lub nawijanie tekstylne z przędzy syntetycznej, niekiedy w kilku warstwach. Co istotne – w wężach do instalacji cysternowych i napełniania zbiorników LPG obowiązkowo wbudowuje się dwie krzyżujące się linki miedziane (antystatyczne), zapewniające odprowadzenie ładunków elektrostatycznych i utrzymanie rezystancji przewodu poniżej 10⁶ Ω/m. W wężach ssawno-tłocznych (typ SD) wzmocnienie uzupełnia spirala z drutu stalowego, przeciwdziałająca zgnieceniu pod podciśnieniem.

Warstwa zewnętrzna (okładzina) chroni wąż przed działaniem czynników atmosferycznych, ozonu, UV i uszkodzeń mechanicznych. W wężach do LPG najczęściej stosuje się CR (kauczuk chloroprenowy) w kolorze czarnym – odporny na płomień, ścieranie i starzenie. W wężach do propanu-butanu przeznaczonych do sprzętu grzewczego i spawalniczego okładzina zewnętrzna jest pomarańczowa (kauczuk EPDM lub EPDM/SBR), co jest wymogiem normowym umożliwiającym jednoznaczną identyfikację medium.

Normy i wymagania prawne

Dobór węża do gazu wymaga znajomości kilku kluczowych norm:

PN-EN 1762 (węże gumowe i zestawy węży do gazu płynnego węglowodorowego LPG w stanie ciekłym lub gazowym i gazu naturalnego) – to podstawowa norma dla węży instalacyjnych do LPG. Definiuje typy węży (A, B, C, D) różniące się głównie odpornością na przepuszczanie gazu i wymaganiami dotyczącymi rezystancji elektrycznej. Wąż Typ D stosowany przez Fagumit (LPG-LIQ) spełnia najwyższe wymagania tej normy w zakresie szczelności i właściwości antystatycznych.

PN-EN 1761 (węże i zestawy węży do cystern samochodowych z paliwem) – dotyczy węży do załadunku i rozładunku cystern paliwowych, w tym LPG, przy ciśnieniu do 10 bar (1 MPa).

PN-EN ISO 3821 / PN-EN 559 – normy dla węży spawalniczych do gazów technicznych (tlen, acetylen, propan), precyzują wymagania dotyczące kolorów, ciśnień i materiałów.

DIN 4815 / EN 16436-1 – normy obowiązujące w segmencie węży do propanu-butanu stosowanych z butlami gazowymi (grzejniki, kuchenki turystyczne); szczególnie popularne na rynkach zachodnioeuropejskich.

W Polsce węże do instalacji cysternowych LPG podlegają dodatkowo kontroli Transportowego Dozoru Technicznego (TDT). Wyrób dopuszczony do stosowania posiada stosowne uprawnienie TDT widoczne na karcie katalogowej – jak w przypadku węża LPG-LIQ Fagumit, który posiada uprawnienie TDT-W-47/02.

Typy i klasy węży – różnice, które mają znaczenie w praktyce

Węże do LPG i paliw gazowych dzielą się przede wszystkim ze względu na funkcję hydrauliczną oraz ciśnienie pracy:

Wąż tłoczny (Typ D) przenosi medium wyłącznie pod ciśnieniem – nie jest zbrojony spiralą i nie powinien pracować pod podciśnieniem. To rozwiązanie do napełniania zbiorników, załadunku cystern i instalacji stacjonarnych.

Wąż ssawno-tłoczny (Typ SD) dzięki spirali stalowej zachowuje przekrój kołowy zarówno pod ciśnieniem, jak i podciśnieniem, co umożliwia zasysanie medium. Stosuje się go tam, gdzie konieczne jest aktywne pompowanie gazu lub paliwa ze zbiornika.

W przypadku węży do propanu-butanu przeznaczonych do urządzeń grzewczych i spawalniczych wyróżnia się dodatkowo warianty:

• – do średnic do ok. 16 mm, ciśnienie robocze 2 MPa, stosowane z regulatorami ciśnienia na butlach gazowychStandard
• Heavy Duty – wersje wzmocnione do większych średnic (do 50 mm) i bardziej wymagających zastosowań przemysłowych

Oferta Fagumit – produkty do instalacji LPG

Fagumit produkuje węże do instalacji gazowych zgodne z wymaganiami przytoczonych norm. Poniżej zestawienie produktów z bezpośrednimi odnośnikami:

LPG-LIQ to flagowy wąż tłoczny do gazu płynnego, przeznaczony do napełniania i rozładunku zbiorników LPG oraz gazu ziemnego. Warstwa wewnętrzna z NBR, wzmocnienie tekstylne z miedzianymi linkami antystatycznymi, okładzina z CR. Ciśnienie robocze 2,5 MPa, zakres temperatur –30°C do +70°C, rezystancja < 10⁶ Ω/m. Dostępny w średnicach od 16 do 50 mm. Norma: PN-EN 1762 Typ D, uprawnienie TDT. Możliwość dostawy w formie gotowych przewodów ze złączkami.

PROPAN to wąż do przepływu gazu płynnego (propan-butan, mieszaniny MAPP, gaz ziemny) przy spawaniu i cięciu gazowym. Warstwa wewnętrzna NBR, owijane wzmocnienie tekstylne, pomarańczowa okładzina EPDM/SBR odporna na UV. Ciśnienie robocze 2 MPa. Dostępny w wariancie standardowym (Ø 4–16 mm) i Heavy Duty (Ø 12,5–50 mm) dla zastosowań przemysłowych. Normy: PN-EN ISO 3821, PN-EN 559.

PROPAN DIN dedykowany instalacjom z butlami gazowymi (grzejniki gazowe zewnętrzne, kuchenki turystyczne, inne urządzenia zasilane z butli). Spełnia DIN 4815 i EN 16436-1 – normy szczególnie wymagane przez rynki zachodnioeuropejskie. Zakres temperatur –25°C do +70°C, dwa poziomy ciśnienia: 1 MPa i 3 MPa. Pomarańczowa okładzina EPDM umożliwia jednoznaczną identyfikację.

Dla instalacji cysternowych paliw i produktów ropopochodnych (w tym LPG w zastosowaniach logistycznych) Fagumit oferuje ponadto:

PETRO TANKER – wąż do załadunku i rozładunku cystern, zgodny z PN-EN 1761, dostępny w typie tłocznym (D) i ssawno-tłocznym (SD). Wzmocnienie tekstylne z linkami miedzianymi (typ D) lub spiralą stalową (typ SD). Opór elektryczny max 10⁶ Ω/m. Średnice od 20 do 100 mm.

PETRO SD – ssawno-tłoczny wąż do benzyny i oleju z szeroką gamą średnic (20–300 mm), ze spiralą stalową i zaciskami antystatycznymi. Temperatura pracy do +100°C.

 Jak prawidłowo dobrać wąż do instalacji LPG?

Właściwy dobór węża opiera się na kilku parametrach technicznych, które należy określić przed zamówieniem:

Medium i faza – czy gaz będzie przesyłany w fazie ciekłej (wyższe ciśnienia, rygorystyczne wymagania co do NBR i rezystancji), czy gazowej (niższe ciśnienia, ale wymagania dotyczące przenikalności gazu). Dla LPG w fazie ciekłej właściwym wyborem jest LPG-LIQ, dla propanu-butanu z butli – PROPAN lub PROPAN DIN.

Ciśnienie robocze i ciśnienie próbne – ciśnienie robocze w instalacji powinno być niższe od nominalnego ciśnienia pracy węża, a nie tylko od ciśnienia rozrywającego. Przyjmuje się współczynnik bezpieczeństwa minimum 1:4 (ciśnienie rozrywające = 4 × ciśnienie robocze).

Temperatura pracy – szczególnie istotna w instalacjach zewnętrznych lub narażonych na mróz. Węże z NBR zachowują elastyczność nawet przy –30°C, jednak trwałe odkształcenie lub montaż w niskich temperaturach może je uszkodzić.

Średnica wewnętrzna – powinna odpowiadać wymaganemu przepływowi i być zgodna z wymiarami złączek. Zbyt mała średnica generuje straty ciśnienia, zbyt duża – niepotrzebne koszty i ryzyko niedostatecznej prędkości przepływu uniemożliwiającej odprowadzenie elektrostatyki.

Minimalne promienie gięcia – wąż nie może być zagięty poniżej minimalnego promienia gięcia podanego przez producenta. Dla węży LPG-LIQ wynosi on od 125 mm (Ø16) do 400 mm (Ø50). Niedotrzymanie tego wymogu prowadzi do trwałego uszkodzenia wzmocnienia i utraty szczelności.

Właściwości antystatyczne – normy PN-EN 1762 i PN-EN 1761 wymagają, aby rezystancja przewodu (wąż + złączki) nie przekraczała 10⁶ Ω/m. Wymaga to zarówno właściwego węża (z linkami miedzianymi), jak i prawidłowego montażu złączek, zapewniającego elektryczny kontakt między linkami a korpusem złączki.

Eksploatacja i badania okresowe

Zagadnienia magazynowania, składowania i badań kontrolnych węży LPG szczegółowo opisuje dedykowany artykuł na stronie Fagumit: Informacja o warunkach użytkowania węży i przewodów do cystern oraz węży do gazu LPG. Kluczowe zasady to przechowywanie w temperaturze 5–25°C z dala od światła słonecznego, czas magazynowania do 2 lat od daty produkcji, a następnie obowiązkowe badanie przed użyciem. Przewody pracujące w instalacjach powinny być poddawane przeglądom co najmniej co 6–12 miesięcy. Fagumit gwarantuje niezawodną pracę przewodów przez 18 miesięcy od daty dostawy przy zachowaniu warunków użytkowania.

Masz pytania dotyczące doboru węża do swojej instalacji? Skontaktuj się z działem technicznym Fagumit – dane kontaktowe znajdziesz na stronie fagumit.com.pl/kontakt